Rozwód – pomoc prawna krok po kroku

Jakie są przesłanki rozwodu w Polsce?

Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, obejmujący trzy więzi: uczuciową, fizyczną i gospodarczą. Muszą być spełnione obie cechy łącznie — rozkład musi być jednocześnie zupełny (wszystkie trzy więzi uległy rozpadowi) i trwały (brak realnych szans na powrót do wspólnego pożycia). Samo długotrwałe zamieszkiwanie osobno nie wystarcza, jeśli więź uczuciowa lub gospodarcza nadal istnieje. Sąd może odmówić orzeczenia rozwodu, gdy ucierpiałoby na tym dobro wspólnych małoletnich dzieci, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu lub gdy orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Czym różni się rozwód bez orzekania o winie od rozwodu z orzekaniem o winie?

Rozwód bez orzekania o winie (za porozumieniem stron) jest możliwy, gdy oboje małżonkowie zgodnie wnoszą o takie rozstrzygnięcie. Sąd nie bada wówczas, kto doprowadził do rozkładu pożycia, co skraca postępowanie i obniża jego koszty emocjonalne. Rozwód z orzekaniem o winie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego — zeznań świadków, dokumentów, nierzadko opinii biegłych. Orzeczenie wyłącznej winy jednego małżonka ma jednak realne konsekwencje majątkowe: małżonek niewinny może domagać się alimentów od winnego nawet wtedy, gdy sam nie znajduje się w niedostatku, jeśli rozwód istotnie pogorszył jego sytuację materialną (art. 60 § 2 k.r.o.).

Czy separacja jest tym samym co rozwód?

Nie. Separacja i rozwód to dwie odrębne instytucje prawne. Separacja orzekana jest, gdy rozkład pożycia jest zupełny, ale niekoniecznie trwały — sąd może więc orzec separację tam, gdzie nie orzekłby jeszcze rozwodu. Małżonkowie w separacji nie mogą zawrzeć nowego związku małżeńskiego, zachowują obowiązek wzajemnej pomocy w wyjątkowych sytuacjach, a sąd może orzec jej zniesienie i powrót do wspólnego pożycia. Separacja automatycznie powoduje rozdzielność majątkową. Dla wielu osób jest rozwiązaniem przejściowym — dającym czas na przemyślenie decyzji przed definitywnym krokiem, jakim jest rozwód.

Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym poza samym rozwiązaniem małżeństwa?

Wyrok rozwodowy obligatoryjnie rozstrzyga o: władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, kontaktach każdego z rodziców z dziećmi, wysokości alimentów na dzieci od każdego z małżonków odpowiednio do jego możliwości i potrzeb dziecka. Jeśli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd orzeka również o sposobie korzystania z niego na czas po rozwodzie. Na zgodny wniosek obojga małżonków sąd może w wyroku orzec także podział majątku wspólnego — pod warunkiem, że nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Czy podział majątku odbywa się automatycznie przy rozwodzie?

Nie. Orzeczenie rozwodu powoduje ustanie wspólności majątkowej, ale sam podział majątku jest odrębnym postępowaniem. Małżonkowie mogą przeprowadzić podział umownie (przed notariuszem, jeśli w skład majątku wchodzi nieruchomość) lub sądowo — w osobnym postępowaniu przed sądem rejonowym. Nie ma ustawowego terminu, w którym podział musi nastąpić — można go przeprowadzić zarówno przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego, w jego trakcie (na zgodny wniosek), jak i wiele lat po rozwodzie.

Czym jest i czego dotyczy alimentacyjny obowiązek między byłymi małżonkami?

Po orzeczeniu rozwodu każdy z byłych małżonków może w określonych sytuacjach domagać się alimentów od drugiego — niezależnie od alimentów na dzieci. Małżonek niewinny może żądać alimentów od wyłącznie winnego, jeśli rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, nawet bez stanu niedostatku. W pozostałych przypadkach (brak orzeczenia o winie lub współwina obu stron) alimentów można żądać jedynie w razie rzeczywistego niedostatku. Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami wygasa z chwilą zawarcia przez uprawnionego nowego związku małżeńskiego oraz — co do zasady — po upływie 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności.

Czy adwokat jest obowiązkowy w sprawie rozwodowej?

Nie ma takiego wymogu formalnego — strona może prowadzić sprawę samodzielnie. Jednak reprezentacja adwokacka ma istotne znaczenie praktyczne: profesjonalny pełnomocnik przygotowuje pozew zgodnie z wymogami formalnymi, pomaga zebrać właściwe dowody, dba o to, by wnioski procesowe (np. o zabezpieczenie alimentów, kontaktów z dziećmi czy majątku) zostały złożone w odpowiednim momencie, oraz reprezentuje klienta na rozprawach. W sprawach spornych — z orzekaniem o winie, dotyczących dzieci lub znacznego majątku — obecność adwokata realnie wpływa na wynik postępowania.

Na czym polega mediacja w sprawie rozwodowej i kiedy warto z niej skorzystać?

Mediacja to pozasądowa metoda rozwiązywania sporów, w której bezstronny mediator pomaga małżonkom wypracować własne porozumienie dotyczące kwestii towarzyszących rozstaniu: opieki nad dziećmi, kontaktów, alimentów, podziału majątku. Mediacja może odbyć się zarówno przed złożeniem pozwu, jak i w trakcie postępowania sądowego — sąd może skierować strony do mediacji z urzędu lub na ich zgodny wniosek. Ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd ma moc wyroku. Mediacja jest szczególnie wartościowa, gdy oboje rodzice chcą utrzymać możliwość współpracy dla dobra dzieci i zależy im na szybkim, mniej konfliktowym zakończeniu sprawy.

Czym różni się rozwód cywilny od stwierdzenia nieważności małżeństwa kościelnego?

To dwa zupełnie odrębne postępowania, toczące się w różnych systemach prawnych. Rozwód cywilny orzekany jest przez sąd państwowy (okręgowy) na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i rozwiązuje małżeństwo ze skutkiem na przyszłość. Stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego to postępowanie kanoniczne przed trybunałem kościelnym, które deklaruje, że małżeństwo sakramentalne nigdy nie zostało ważnie zawarte — nie „rozwiązuje” go, lecz stwierdza jego nieistnienie od samego początku. Oba postępowania są od siebie niezależne: można przeprowadzić tylko jedno z nich, oba równocześnie lub jedno po drugim. Kancelaria Karsten prowadzi oba rodzaje spraw.

Jak długo trwa sprawa rozwodowa?

Czas trwania postępowania zależy od kilku czynników: trybu (z winą czy bez), liczby spornych kwestii (dzieci, majątek, alimenty), obciążenia konkretnego sądu okręgowego i aktywności procesowej stron. W sprawach bez orzekania o winie, przy zgodnym stanowisku małżonków i braku wspólnych małoletnich dzieci, wyrok może zapaść już na pierwszej rozprawie. Sprawy z orzekaniem o winie lub sporne kwestie dotyczące dzieci wydłużają postępowanie zazwyczaj do 12–24 miesięcy, a niekiedy dłużej. Szczegółowe dane dotyczące czasu trwania postępowań znajdziesz na stronach kancelarii dla obu lokalizacji.